Bamberg - Klasztor Michelsberg

Na dominującej wysokości nad miastem katedralnym Bamberg znajduje się od 1015 roku opactwo św. Michała. Po ustanowieniu diecezji Bamberg przez cesarza Henryka II, pierwszy biskup Bamberg, Eberhard, założył w 1015 roku benedyktyński klasztor św. Michała jako klasztor biskupi. Michała jako klasztor biskupi. W związku z tym dany opat podlegał wyłącznie biskupowi Bambergu. Mnisi dla Michelsbergu pochodzili początkowo z opactw w Amorbach i Fuldzie.

Pierwszy rozkwit klasztoru nastąpił za czasów biskupa Ottona z Bambergu w XII wieku, zwłaszcza dzięki kanonizacji patrona klasztoru, biskupa Ottona, który został pochowany w kościele klasztornym, w 1189 roku i papieskiej ochronie opactwa. Od 1251 roku opactwo Michelsberg stawało się coraz bardziej niezależne od biskupstwa w Bambergu. Nadanie pontyfikatu opatom nastąpiło przed 1185 rokiem.

Wraz z nadaniem opatom pontyfikatu przed 1185 r., kanonizacją pochowanego w klasztorze patrona biskupa Ottona w 1189 r. oraz papieską ochroną opactwa od 1251 r., Michelsberg zyskiwał coraz większą niezależność od episkopatu Bambergu. Do XVIII wieku opactwo i diecezja wielokrotnie spierały się o swoje przywileje.

Najważniejszą podstawą ekonomiczną klasztoru były jego wielkie posiadłości w 441 miejscach w diecezji.

Latem 1435 roku dumny klasztor został splądrowany przez mieszczan z Bambergu. Dopiero pokolenie później życie w klasztorze wróciło do normy. Michelsberg ucierpiał ponownie podczas wojny chłopskiej w 1525 roku, wojny margrabiów frankijskich i długotrwałej okupacji przez Szwedów podczas wojny trzydziestoletniej.

Kościół klasztorny został częściowo zniszczony przez pożar w 1610 roku. Podczas jego odbudowy około 1610 - 1614 roku powstało postgotyckie sklepienie ze słynnym Ogrodem Niebieskim. Znajduje się tam 578 roślin namalowanych z botaniczną precyzją niczym monumentalna księga ziół.

Średniowieczny klasztor, w którym można jeszcze zobaczyć panele odnoszące się do legendy Ottona namalowane w 1628 roku, został całkowicie zmieniony w okresie baroku.

W 1693 roku Lothar Franz von Schönborn został wybrany księciem-biskupem Bambergu, a po nim w 1695 roku arcybiskupem Moguncji, a tym samym arcykanclerzem i pierwszym księciem cesarstwa. Jednym z celów księcia-biskupa Lothara Franza von Schönborn była barokowa przebudowa samego Bambergu, a także barokowa przebudowa wielu zamków, pałaców, klasztorów i kościołów znajdujących się pod wpływem kapituły bamberskiej. Lothar Franz von Schönborn wymienia Leonharda Dientzenhofera jako nadwornego architekta w Bambergu.

Leonhardowi zostają zlecone między innymi trzy znaczące zadania budowlane w Bambergu - przebudowa klasztoru benedyktynów na Michelsbergu na jednolicie uregulowaną budowlę barokową, budowa Nowej Rezydencji Biskupa na Placu Kopułowym oraz barokowa przebudowa kościoła karmelitów i klasztoru św. Teodora.

W 1696 roku Leonhard Dientzenhofer zawarł umowę z opatem Christophem Erstem von Guttenberg na przebudowę klasztoru i kościoła benedyktynów na Michelsbergu. Tym samym rozpoczął się nowy okres prosperity opactwa.

Po 1697 roku bazylika, która w swym rdzeniu jest nadal romańska, otrzymała barokową fasadę zachodnią autorstwa Leonharda Dientzenhofera. W 1698 roku Johann Dientzenhofer pracował tu już jako mistrz. Dalsza przebudowa w ówczesnym stylu została przeprowadzona w latach 1707-1713 przez nadwornego architekta biskupa Johanna Dientzenhofera, w szczególności z budową tarasu schodowego i wysokiego chóru.

Zabudowania klasztorne, czteroskrzydłowy kompleks tworzący niemal kwadratowy krużganek, oraz budynki gospodarcze były sukcesywnie budowane przez Leonharda Dientzenhofera w latach 1696-1702. W latach 1707-1713, według planów Johanna Dientzenhofera, przebudowano przedklasztor, dziedziniec i budynki gospodarcze, wzniesiono tzw. Nowe Opactwo, a w 1710 roku Johann Dientzenhofer zaprojektował i wykonał fontannę Merkur. W latach 1726-1727 od strony zachodniej wybudowano pawilon.

Pozostałe budynki opactwa, tj. obejście klasztorne z kaplicą bramną św. Oswalda, zostały zbudowane 1739-1744 według planów Justusa Heinricha Dientzenhofera z naprawami dokonanymi przez Bathasara Neumanna w 1742 roku.

Ogrody klasztorne, ogrody górne i tarasy zostały zagospodarowane lub założone w latach 1711-1731.
Barokowa przebudowa nadała bazylice i klasztorowi imponującą wielkość i solidność.

W momencie sekularyzacji w 1802 roku klasztor posiadał jeszcze bogate posiadłości w mieście Bamberg i 141 innych okolicznych wioskach. 30 listopada 1802 roku majątek klasztoru został zajęty przez wojska bawarskie, a 13 kwietnia 1803 roku klasztor został rozwiązany. Biblioteka klasztorna została przekazana do założonej w 1803 roku Biblioteki Wyborczej w Bambergu (dzisiejsza Biblioteka Państwowa w Bambergu). Pozostałych 24 mnichów musiało opuścić klasztor.

Klasztor stał się własnością miasta Bamberg, które w listopadzie 1803 roku na prośbę mieszkańców przeniosło stare szpitale św. Elżbiety i św. Katarzyny z centrum miasta do Michelsbergu, ratując tym samym budynki klasztorne przed rozbiórką. Bürgerspital istnieje do dziś.

Późną jesienią 2012 r. odkryto znaczne szkody strukturalne, co spowodowało konieczność przeprowadzenia rozległej rekonstrukcji i od tego czasu kościół nie jest dostępny. Prace remontowe przy kościele potrwają co najmniej do 2025 roku, a na całym terenie do 2029 roku.

Teren klasztoru z bazyliką zbudowany jest na szczycie wzgórza Michelsberg. Barokowe domy i stare drzewa wyznaczają drogę na szczyt Michelsberg. U podnóża wzgórza otwiera się brama do dawnego klasztoru benedyktynów. Składa się on z budynków z piaskowca, w tym kościoła, budynków klasztornych, obejścia i ogrodu.

Kościół klasztorny zaprojektowany jest jako trójnawowa bazylika na planie krzyża z dachem dwuspadowym i jednospadowymi dachami nad nawami bocznymi, z dwuwieżową fasadą od zachodu ze spiczastymi hełmami i fasadą w formach wczesnobarokowych nad klatką schodową z kunsztownym tarasem wysokobarokowym. Po stronie wschodniej znajduje się transept, poprzedzony od południa dawną przegrodą pod czterospadową mansardą.

Po barokowej przebudowie pokolenie później Georg Adam Reuß stworzył dla bazyliki figlarną ambonę anielską w stylu rokokowym. W klasztorze zatrudniony był malarz gabinetowy Servatius Brickard. Swoje główne dzieło, stalle chóru z bogatą intarsją, stworzył około 1730 roku. Grobowiec Boży w kaplicy bocznej wskazuje natomiast na wczesny klasycyzm. Sekwencja dziesięciu grobowców książąt-biskupów Bambergu została przeniesiona do św. Michała dopiero w 1833 r. w ramach reromantyzacji katedry.

Ottona (1060-1139), dzieło poświęcone przez opata Johanna von Fuchs około 1440 roku.

Znaczenie artystyczne ma również tablica pamiątkowa na tylnej ścianie, wykonana przez artystę z Würtzburga w 1288 roku. Przedstawia ona Ottona, który w chwili śmierci miał prawie 80 lat, jako człowieka w pełni sił, którego charyzma jest widoczna.

W 1833 r. ustawiono tu nagrobki biskupów bamberskich z XVI-XVIII w., usunięte z katedry św. Piotra i św. Jerzego w Bambergu na polecenie króla Ludwika I (1786-1868).

Dziś w dawnym klasztorze Michelsberg mieści się miejski szpital dla starców, który powstał z połączenia w 1738 roku dwóch szpitali św. Katarzyny i św. Elżbiety.